بخش اول: گردشگری تاریخی، فرهنگی و طبیعی
همدان با قدمتی سههزارساله و انواع جاذبههای طبیعی و تاریخی و فرهنگی، هر ساله میزبان انبوه گردشگران داخلی و خارجی است. فقط در نوروز 1403 بیش از نهصدهزار نفر استان همدان را بهعنوان مقصد گردشگری انتخاب کردهاند. انتخاب همدان بهعنوان پایتخت گردشگری آسیا در سال 2024 و کتیبههای گنجنامه، موزهها، تپه عباسآباد، مجتمع تلهکابین گنجنامه، تپه هگمتانه، بازار تاریخی، آرامگاههای بوعلی و باباطاهر و سرابهای گیان و گاماسیاب و دیگر جاذبهها سبب شدهاند علاقهمندان به تاریخ و طبیعت همدان را برای گذران اوقات فراغت انتخاب کنند. این استقبال به شکلگیری انواع خدمات گردشگری در استان نیز کمک کرده است. تأسیساتی گردشگری همچون هتلها و هتلآپارتمانها، مهمانپذیرها، دفترهای خدمات گردشگری و مسافرتی، واحدهای پذیرایی بینراهی، مجتمعهای پذیرایی و اقامتی، مجتمعهای خدماتی بینراهی، مراکز سرگرمی و تفریحی، سفرهخانههای سنتی، اقامتگاههای بومگردی و اردوگاه (کمپ)های اقامتی از جمله مواردی هستند که زمینه اشتغال مناسب نیروی جوان استان را فراهم آوردهاند. بسیاری از نوجوانان همدانی با تحصیل در رشته گردشگری در شاخه فنیوحرفهای یا کاردانش، و گذراندن درسهایی همچون راهنمای عمومی گردشگری، راهنمای موزه، راهنمای گردشگری محلی و فرهنگی، طبیعتگردی (اکوتوریسم)، راهنمای گردشگری سلامت و ادامه تحصیل در دورههای کاردانی و کارشناسی این رشته، میتوانند تخصص و مهارت لازم را برای فعالیت در گردشگری به دست آورند.
تنوع اشتغال در صنعت گردشگری بهگونهای است که از همان دوره متوسطه و از سطحهای پایینتر این رشته، زمینه شروع به کار، کسب تجربه و حتی کارآفرینی گردشگری فراهم میشود. مدیر هتل، مهماندار هواپیما، مدیر رستوران، برنامهریز رویدادها، مشاور سفر، مدیر دفتر خدمات مسافرتی، مدیر گشت (تور)، کارشناس خدمات مشتری، کارشناس منابع انسانی، کارشناس بازاریابی گردشگری، مدیر فنی دفتر خدمات مسافرتی، صادرکننده و فروشنده بلیتهای داخلی و خارجی، مؤسس و راهانداز دفتر خدمات مسافرتی، مؤسس و راهانداز هتل و اقامتگاه بومگردی، مسئول پذیرش، راهنمای گردشگری ایرانگردی و جهانگردی، راهنمای گردشگری طبیعتگردی، راهنمای گردشگری زمین گردشگری(ژئوتوریسم)، و راهنمای موزه و بناهای تاریخی تنها برخی از شغلهایی هستند که با تحصیل در رشته گردشگری میتوان در آنها مشغول به کار شد.
بخش دوم: کشت گیاهان دارویی
استان همدان بیش از هزاروششصد گونه گیاهی دارد که از این تعداد سیصد گونه دارویی به شمار میآیند و از این نظر همدان رتبه چهارم را در کشور داراست. بیش از نود درصد رازیانه و گشنیز تولیدی استان به ترتیب از شهرستانهای رزن و نهاوند است. مصرف اندک آب، درآمدزایی بالا و زمینه مناسب صادرات از مهمترین مزیتهای کشت گیاهان دارویی در استان هستند.
علاوه بر این، ایجاد سلامتکدههای طب سنتی و ترویج استفاده از گیاهان دارویی ظرفیتی است که میتوان از آن برای رونق گردشگری سلامت در استان استفاده کرد. گزنه، نعناع فلفلی، سنبلالطیب، گلمحمدی و زعفران از دیگر گیاهان دارویی هستند که در استان همدان کشت میشوند. متأسفانه عمده این محصولات بهصورت خام بستهبندی میشوند و بخشی هم در تولید عرقیات و دمنوشهای گیاهی مورداستفاده قرار میگیرند. عمده این فعالیتها هم در قالب کارگاههای خانگی هستند. برداشت به روش سنتی و نبود صنایع و کارگاههای فراوری از جمله مسائلی هستند که توسعه کشت گیاهان دارویی در همدان با آن روبهروست. نوجوانان همدانی میتوانند با کسب مهارت در این زمینه و انتخاب رشتههایی چون کشت گیاهان دارویی و زعفران، صنایع غذایی و امور باغی، از این ظرفیت ارزشمند در مسیر اشتغال و کارآفرینی و کسب ثروت استفاده کنند.
بخش سوم: گردشگری کشاورزی
هر ساله با فرارسیدن فصل برداشت محصولات کشاورزی در استان، جشنوارههای متنوعی با محوریت نوع محصول برگزار میشوند که زمینه جذب گردشگران داخلی و خارجی را فراهم میکنند. برگزاری جشنواره گردو، سیب، زردآلو، گیلاس و انگور از نمونه جشنهای فصلی در بخش کشاورزی هستند که شادی و امید را در میان مردم نهادینه میکنند و برای گردشگران جذاب و دیدنی هستند. گردشگری کشاورزی بهطور عمومی به مناطق روستایی مربوط است و گردشگران این حوزه به دنبال آرامش روحی و کسب تجربههای بکر در اینگونه مناطق هستند. اگر زیرساختهای حضور گردشگر در مزرعه فراهم باشد، کارآفرینی، تولید و درآمدزایی خوبی در این زمینه به دست میآید. باغ زمرد در شهرستان ملایر یک نمونه موفق در کارآفرینی گردشگری و گردشگری کشاورزی است. تحصیل در رشتههای مرتبط همچون باغداری، طبیعت گردی (اکوتوریسم) و گردشگری میتواند برای نوجوانان همدانی زمینههای بهرهبرداری بیشتر و مناسبتر از فرصتهای گردشگری و کشاورزی را فراهم آورد.
بخش چهارم: کشاورزی و باغداری
علاوه بر گردشگری، کشاورزی نیز در استان همدان رونق دارد. محصولاتی همچون گردو، کشمش، سیر، گشنیز و رازیانه از شهرت جهانی برخوردارند. همدان رتبه اول تولید سیبزمینی در کشور را داراست و زمینه استقرار صنایع تبدیلی و تکمیلی پیشرفته در آن بهخوبی فراهم است. فراوری بیش از یکمیلیون تن سیبزمینی ذخیرهشده در سردخانههای استان از خامفروشی جلوگیری و ثروت و اشتغال پایدار تولید میکند و بر بهبود رشد اقتصادی، تداوم کشاورزی و تضمین و تأمین مواد غذایی تأثیر میگذارد. فراوردههای سیبزمینی شامل خلال یا سیبزمینی سرخشده منجمد آماده طبخ (فرنچ فرایز)، برگک(چیپس)، پودر، پوره، نشاسته، گرانول، پرک، نان، سوخاری، بخارپز و جز اینها میشود. این فراوردهها بیشتر از صد تا دویست درصد ارزشافزوده ایجاد میکنند. تحصیل در رشتههایی همچون کشت و کار ماشینی، زراعت غلات و صنایع غذایی، امکان اشتغال و نوآوری در مرحلههای کاشت، داشت و برداشت و فراوری سیبزمینی را برای نوجوانان همدانی فراهم میآورد.
یکی از بزرگترین پروژهها در شهرستان ملایر، بهعنوان قطب انگور کشور، احداث پالایشگاه انگور و فراهمشدن امکان فراوری این محصول در سطح جهانی و صادرات است. صرف بستهبندی یا فروش بهصورت فله، امکان بهرهبرداری از ظرفیتهای اشتغال در بیش از یازدههزار هکتار باغ انگور را محقق نخواهد کرد. اما فراوری انگور به شکل مکملهای غذایی همچون محصولات جویدنی از عصاره انگور، تولید پماد و لوسیون از عصاره هسته انگور و تولید دراژه کشمش روکشدار، تولید مربای انگور در مقیاس صنعتی، بستهبندی شیره سفید بهصورت فیلسیل (یکی از کمهزینهترین روشهای بستهبندی است که در عین حال ماندگاری مناسبی نیز برای محصول فراهم کرده و در اندازهها و شکلهای متفاوت و مناسب قابلدسترس است)، بستهبندی خوشه به خوشه انگور و تولید ویفر رژیمی با استفاده از شیره انگور بهعنوان شیرینکننده، از دیگر ایدههایی هستند که بسیاری از جوانان ملایری با تحصیل در رشتههای مرتبط در شاخه فنیوحرفهای و کاردانش میتوانند با آنها در توسعه باغداری، صنایع فراوری و تبدیلی ملایر نقش مهمی ایفا کنند.
از دیگر باغهای این شهرستان میتوان به گردو اشاره کرد که فعالیت در این زمینه مزیت بالایی دارد، زیرا شرایط اقلیمی استان برای تولید آن بسیار مناسب است و بازار مصرف بهتری دارد. گردو در شهرستان تویسرکان شهرت جهانی دارد. این درخت چندساله و مقاوم است و پس از رشد کامل، تا 18 کیلوگرم محصول تولید خواهد کرد. محصول نهایی این درخت با برخورداری از قیمت بالا، هم داخل استان طرفداران زیادی دارد و هم قابلیت صادرات در سطح ملی و بینالمللی دارد. در صورت احداث باغ گردو، تا چندین سال نیاز به سرمایهگذاری و کشت دوباره وجود ندارد، زیرا درخت گردو عمر طولانی و تا دهها سال قابلیت برداشت دارد. میوه گردو به دلیل ماندگاری طولانی میتواند چند ماه و حتی چند سال مورد مصرف قرار گیرد. ازاینرو، برای نگهداری آن هیچ نیازی به سردخانه نیست.
از چوب درخت گردو برای منبتکاری، خراطی و کندهکاری، ساخت مجسمه و اشیای تزئینی و ساخت آلات موسیقی استفاده میشود. همچنین، در آرایهگری (دکوراسیون) داخلی و ساخت روکشهای چوب بسیار پرکاربرد است. مغز گردو نیز بهعنوان سومین خشکبار پرطرفدار دنیا بسیار موردتوجه است. علاوه بر اینها، روند رو به افزایش مصرف گردو در صنعت نان و شیرینیپزی، استفاده از گردوهای طعمدار بهعنوان میانوعدههای سالم و مقوی، محصولات جدیدی همچون شیرگردو و کره گردو، راه را به روی روشهای جدید مصرف گردو باز میکند. این دو محصول براساس محبوبیت شیرهای گیاهی و کرههای آجیلی ساخته شدهاند و در بازار پذیرش آسانتری دارند. بسیاری از انواع جدید شکلات مثل ترکیب گردو و عناب، به دلیل خواص فوقالعاده، مورد استقبال فراوان مصرفکنندگان قرار گرفتهاند.
این نواوریها در فراوری گردو میتواند ارزشافزوده زیادی برای صادرات گردو و فراوردههای آن داشته باشد. نوجوانان همدانی با استفاده از این فرصتها و کسب مهارت و دانش کافی، امکان فعالیت و کارآفرینی و کسب درآمد را خواهند داشت.
بخش پنجم: صنایعدستی
یکی دیگر از حوزههای اشتغال و کارآفرینی، صنایعدستی، بهویژه صنعت سفال و سرامیک در کل استان (منطقه ویژه فناوریهای پیشرفته همدان و شهر جهانی سفال و سرامیک لالجین) است. ایجاد تشکلهای تخصصی صنایعدستی و پرداخت تسهیلات موجب شده است تکتک افراد جامعه از تولیدات خانگی برای رفع مایحتاج خانواده تا راهاندازی مشاغل خانگی، کسبوکارهای کوچک، ایجاد کارگاههای بزرگ و کارخانهها، تولیدکننده باشند. هشتادوپنج رشته فعال صنایعدستی استان مانند سفال و سرامیک، منبت و معرق چوب، رودوزی، تراش سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی، زیورآلات سنتی، گلیم و چرم وجود دارد که ظرفیت مناسبی برای جهش تولید است.
تحصیل در رشتههایی چون طلا و جواهرسازی، قلمزنی، منبتکاری، معرقکاری، آیینهکاری، طراحی طلا و جواهر، سفال و لعاب، سفالگری، کاشیسازی، تراش سنگهای قیمتی، تراش و تزیین شیشه و کریستال، دانش و مهارت کافی را در اختیار علاقهمندان به کار در این حوزه قرار میدهد.